ยาคุมฉุกเฉินป้องกันการตั้งครรภ์ ไม่ได้ยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้ว

ยาคุมฉุกเฉินกับยายุติการตั้งครรภ์ทำงานคนละเรื่อง ยาคุมฉุกเฉินป้องกันการตั้งครรภ์ก่อนที่จะเกิดขึ้น ในขณะที่ยายุติการตั้งครรภ์ยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้ว เส้นแบ่งที่แท้จริงไม่ใช่เวลา แต่คือสถานะว่าตั้งครรภ์แล้วหรือยัง และสิ่งที่ตอบคำถามนั้นได้คือการตรวจ

ยาคุมฉุกเฉินกับยายุติการตั้งครรภ์ คนละอย่างกันตรงไหน

ยาคุมฉุกเฉินและยายุติการตั้งครรภ์ หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า ทำแท้ง เป็นคนละสิ่งที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ทั้งในเรื่องกลไกการทำงาน เวลาที่ใช้ และวัตถุประสงค์

ยาคุมฉุกเฉินทำงานโดยการเลื่อนหรือยับยั้งการตกไข่ หากร่างกายยังไม่มีการปล่อยไข่ออกมา หรือยังไม่เกิดการปฏิสนธิ ยาจะช่วยป้องกันไม่ให้เกิดการตั้งครรภ์ขึ้น ยาชนิดนี้ไม่ได้ทำให้การตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วสิ้นสุดลง

ในทางตรงกันข้าม ยายุติการตั้งครรภ์ทำงานเมื่อมีการตั้งครรภ์เกิดขึ้นแล้ว ตรวจพบว่าตั้งครรภ์จากการตรวจปัสสาวะหรือเลือดแล้ว ยาที่ใช้ยุติการตั้งครรภ์อย่างถูกกฎหมายคือ Mifepristone และ Misoprostol ซึ่งต้องได้รับผ่านแพทย์ในสถานพยาบาลเท่านั้น

ความแตกต่างที่สำคัญที่สุดคือจุดที่ใช้ได้ ยาคุมฉุกเฉินใช้ก่อนการตั้งครรภ์ ส่วนยายุติการตั้งครรภ์ใช้หลังจากตรวจพบว่าตั้งครรภ์แล้ว

ทำไมสองอย่างนี้ถึงถูกสับสน

ความสับสนระหว่างยาคุมฉุกเฉินกับยายุติการตั้งครรภ์เกิดจากหลายสาเหตุ สาเหตุแรกคือข้อมูลที่ไม่ถูกต้องที่แพร่กระจายทางออนไลน์และผ่านบอกต่อ ยาคุมฉุกเฉินไม่สามารถใช้ยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วได้ แม้บางแหล่งข้อมูลจะอ้างเช่นนั้น

สาเหตุที่สองคือชื่อเรียกที่หลากหลายและซับซ้อน บางคนเรียกยาคุมฉุกเฉินว่ายาคุมกำเนิดภายหลัง บางคนเรียกว่ายาคุมฉุกเฉิน ในขณะที่ยายุติการตั้งครรภ์อาจถูกเรียกว่ายาทำแท้ง ยาสอด หรือยาขับเลือด คำเรียกที่แตกต่างกันนี้ทำให้ผู้ที่กำลังหาข้อมูลสับสนได้ง่าย

สาเหตุที่สามคือความกังวลและความเร่งด่วนในช่วงเวลาที่เกิดความไม่แน่ใจ เมื่อคนอยู่ในสถานการณ์ที่กดดัน มีเวลาจำกัด และรู้สึกกังวล การหาข้อมูลที่ถูกต้องอาจทำได้ยาก และอาจคว้าข้อมูลที่ผิดพลาดมาใช้โดยไม่รู้ตัว

นอกจากนี้ การที่ทั้งสองอย่างต่างเกี่ยวข้องกับการป้องกันหรือการจัดการกับการตั้งครรภ์ที่ไม่พร้อม ทำให้บางคนคิดว่าน่าจะเป็นสิ่งเดียวกันหรือทำงานในลักษณะเดียวกัน แต่ความจริงแล้วกลไกการทำงานและจุดเวลาที่ใช้ต่างกันโดยสิ้นเชิง

เส้นแบ่งที่แท้จริงไม่ใช่เวลา แต่คือสถานะการตั้งครรภ์

หลายคนคิดว่าเส้นแบ่งระหว่างการใช้ยาคุมฉุกเฉินกับยายุติการตั้งครรภ์คือระยะเวลาหลังมีเพศสัมพันธ์ แต่ความจริงแล้วเส้นแบ่งที่แท้จริงคือสถานะการตั้งครรภ์ ไม่ใช่ว่าผ่านมากี่ชั่วโมงหรือกี่วัน

การตั้งครรภ์ในทางการแพทย์เริ่มนับเมื่อตัวอ่อนฝังตัวในผนังมดลูกแล้ว ไม่ใช่ตอนมีเพศสัมพันธ์หรือตอนเกิดการปฏิสนธิ ก่อนที่จะเกิดการฝังตัว ร่างกายยังไม่ได้ผลิตฮอร์โมนที่ทำให้การตรวจตั้งครรภ์ขึ้นบวก และในทางการแพทย์ยังไม่ถือว่าตั้งครรภ์

สิ่งที่ตอบคำถามว่าตอนนี้ตั้งครรภ์แล้วหรือยังคือการตรวจ ไม่ใช่การนับว่าผ่านมากี่วันหลังมีเพศสัมพันธ์ การตรวจตั้งครรภ์ทำได้ด้วยชุดตรวจปัสสาวะที่ซื้อได้จากร้านขายยา หรือการตรวจเลือดที่สถานพยาบาล หากตรวจแล้วไม่พบการตั้งครรภ์ ยาคุมฉุกเฉินยังใช้ได้ตามคำแนะนำของผู้ให้บริการสุขภาพ

อายุครรภ์ที่ใช้ตามกฎหมายนับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ไม่ใช่จากวันที่ฝังตัว และต้องยืนยันด้วยการตรวจจากแพทย์

แต่ถ้าตรวจแล้วขึ้นสองขีด หรือผลเลือดบอกว่าตั้งครรภ์แล้ว ยาคุมฉุกเฉินจะไม่ทำให้การตั้งครรภ์นั้นสิ้นสุดลง ในกรณีนี้ ถ้าต้องการยุติการตั้งครรภ์ ต้องไปพบแพทย์เพื่อประเมินทางเลือกที่ถูกกฎหมาย

การเข้าใจเส้นแบ่งนี้สำคัญมาก เพราะการใช้ยาผิดประเภทไม่เพียงแต่ไม่ได้ผลตามที่ต้องการ แต่ยังอาจทำให้เสียเวลาและพลาดโอกาสในการเข้าถึงบริการที่เหมาะสมในเวลาที่ยังทำได้

ถ้าตรวจแล้วขึ้นสองขีด ทางเลือกคืออะไร

เมื่อตรวจตั้งครรภ์แล้วพบว่าขึ้นสองขีด หรือตรวจเลือดแล้วพบว่าตั้งครรภ์ ทางเลือกที่มีคือการดำเนินการตั้งครรภ์ต่อ หรือการยุติการตั้งครรภ์ตามกฎหมายในประเทศไทย

ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา ฉบับที่ 28 พ.ศ. 2564 ที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2564 การยุติการตั้งครรภ์ที่ไม่เกิน 12 สัปดาห์สามารถทำได้โดยไม่ต้องระบุเหตุผล หมายความว่าผู้ตั้งครรภ์สามารถตัดสินใจได้ด้วยตนเองในช่วงนี้

สำหรับอายุครรภ์ระหว่าง 12 ถึง 20 สัปดาห์ สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้หลังจากได้รับการตรวจและคำปรึกษาทางเลือกจากผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมและผู้ประกอบวิชาชีพอื่นตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2565 การดำเนินการทั้งหมดต้องเป็นไปตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด

การยุติการตั้งครรภ์ที่ถูกกฎหมายต้องทำผ่านแพทย์ในสถานพยาบาลเท่านั้น ไม่สามารถซื้อยามาใช้เองได้ เพราะการใช้ยาต้องมีการประเมินอายุครรภ์ การคัดกรองภาวะที่อาจมีความเสี่ยง และการติดตามอาการหลังใช้ยาอย่างใกล้ชิด

ผู้ที่ต้องการข้อมูลเพิ่มเติมสามารถโทรปรึกษาสายด่วนกรมอนามัย 1663 หรือติดต่อเครือข่าย RSA ผ่านเว็บไซต์ rsathai.org ซึ่งเป็นเครือข่ายอาสาที่กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข จัดตั้งขึ้นในปี 2557 ประกอบด้วยแพทย์ พยาบาล นักสังคมสงเคราะห์ นักจิตวิทยา และสหวิชาชีพอื่นจากภาครัฐและเอกชน

รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับขั้นตอนสามารถอ่านได้ที่ ขั้นตอนที่สถานพยาบาล

ถ้ากินยาคุมฉุกเฉินไปแล้วโดยไม่รู้ว่าตั้งครรภ์

บางคนอาจกินยาคุมฉุกเฉินไปก่อนที่จะรู้ว่าตั้งครรภ์อยู่แล้ว สถานการณ์นี้อาจเกิดได้เมื่อตั้งครรภ์จากครั้งก่อนหน้า แต่ยังไม่รู้ตัว แล้วมีเพศสัมพันธ์อีกครั้งและกินยาคุมฉุกเฉิน

ข่าวดีคือ หลักฐานทางการแพทย์แสดงให้เห็นว่าการกินยาคุมฉุกเฉินโดยไม่รู้ว่าตั้งครรภ์แล้วไม่ได้ทำอันตรายต่อการตั้งครรภ์ที่มีอยู่ ยาคุมฉุกเฉินไม่ทำให้เกิดการแท้ง ไม่ทำให้ทารกในครรภ์พิการ และไม่มีผลเสียต่อการพัฒนาของทารก

อย่างไรก็ตาม ถ้ารู้ว่ากินยาคุมฉุกเฉินไปแล้ว แล้วต่อมาพบว่าตั้งครรภ์อยู่แล้วตั้งแต่ก่อนกินยา ควรไปพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ประเมินสถานการณ์ แพทย์จะตรวจดูว่าการตั้งครรภ์เป็นไปตามปกติหรือไม่ และให้คำแนะนำตามสถานการณ์จริง

ที่สำคัญคือไม่ต้องตัดสินใจอย่างเร่งรีบ การตั้งครรภ์ที่ไม่เกิน 12 สัปดาห์สามารถยุติได้โดยไม่ต้องระบุเหตุผล ดังนั้นมีเวลาพอที่จะรับข้อมูล ปรึกษาแพทย์ และพิจารณาทางเลือกอย่างรอบคอบ

การไปพบแพทย์จะช่วยให้ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสถานการณ์เฉพาะบุคคล ไม่ควรพึ่งพาข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตหรือคำแนะนำจากคนรอบข้างเพียงอย่างเดียว

ทางที่ถูกกฎหมายในประเทศไทยทำงานอย่างไร

การยุติการตั้งครรภ์ที่ถูกกฎหมายในประเทศไทยต้องดำเนินการผ่านแพทย์ในสถานพยาบาลที่มีใบอนุญาตเท่านั้น ไม่สามารถซื้อยามาใช้เองที่บ้านได้ เพราะกฎหมายกำหนดให้ต้องมีการประเมินและติดตามโดยแพทย์

ขั้นตอนโดยทั่วไปเริ่มจากการนัดพบแพทย์ที่สถานพยาบาล แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และทำอัลตราซาวนด์เพื่อยืนยันอายุครรภ์และตำแหน่งของถุงครรภ์ การตรวจนี้สำคัญเพราะช่วยคัดกรองภาวะที่อาจมีความเสี่ยง เช่น การตั้งครรภ์นอกมดลูก

หลังจากนั้นแพทย์จะอธิบายวิธีการที่มี ทั้งวิธีใช้ยาและวิธีหัตถการ พร้อมทั้งข้อดี ข้อเสีย และสิ่งที่คาดหวังได้จากแต่ละวิธี ผู้รับบริการมีสิทธิ์ถามคำถามและได้รับคำตอบที่ชัดเจนก่อนตัดสินใจ

สำหรับผู้ที่อายุ 15 ปีขึ้นไป สามารถตัดสินใจเข้ารับบริการได้ด้วยตนเอง ส่วนผู้ที่อายุต่ำกว่า 15 ปีต้องได้รับความยินยอมจากผู้ปกครองหรือผู้ดูแลตามกฎกระทรวงที่ออกตามพระราชบัญญัติการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น พ.ศ. 2559

กฎหมายไม่ได้กำหนดให้ต้องมีความยินยอมจากสามี คู่ครอง หรือครอบครัว การตัดสินใจเป็นสิทธิ์ของผู้ตั้งครรภ์เอง อย่างไรก็ตาม สถานพยาบาลบางแห่งอาจมีแนวปฏิบัติของสถานพยาบาลเองที่ขอให้ผู้ปกครองลงนามแม้อายุ 15 ปีขึ้นไป ควรสอบถามสถานพยาบาลล่วงหน้า

สำหรับผู้มีสิทธิบัตรทอง ประกันสังคม หรือสวัสดิการข้าราชการ สามารถใช้สิทธิที่หน่วยบริการในระบบได้ตามรายการบริการที่ สปสช. กำหนด

ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างคำเรียกต่างๆ สามารถอ่านได้ที่ ยาทำแท้ง ยาสอด ยาขับเลือด ต่างกันอย่างไร

สัญญาณที่ต้องไปพบแพทย์

หากมีอาการดังต่อไปนี้ ให้ไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุด หรือโทร 1669 ทันที

• เลือดออกมากจนต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยแบบหนาหลายผืนติดต่อกัน — โทร 1669
• ปวดท้องรุนแรงจนทนไม่ไหว หรือปวดร้าวไปที่ไหล่ — โทร 1669
• มีไข้สูง หนาวสั่น ร่วมกับตกขาวมีกลิ่นผิดปกติ — โทร 1669
• หน้ามืด วิงเวียน ใจสั่น หรือเป็นลมหมดสติ — โทร 1669
• อาเจียนต่อเนื่องจนไม่สามารถดื่มน้ำหรือรับประทานอาหารได้ — โทร 1669

สำหรับคำถามทั่วไปที่ไม่เร่งด่วน เช่น ข้อสงสัยเกี่ยวกับอาการปกติหลังใช้ยา คำแนะนำเรื่องการดูแลตนเอง หรือการขอคำปรึกษาเบื้องต้น สามารถโทรสายด่วนกรมอนามัย 1663 ได้

ไม่ควรรอจนกว่าอาการจะรุนแรงมาก ถ้ารู้สึกไม่สบายใจหรือกังวลกับอาการที่เกิดขึ้น การไปพบแพทย์เร็วจะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้

คำถามที่พบบ่อย

ยาคุมฉุกเฉินกับยาทำแท้ง เป็นตัวเดียวกันไหม

ไม่ใช่ตัวเดียวกัน ยาคุมฉุกเฉินทำงานโดยการป้องกันการตั้งครรภ์ก่อนที่จะเกิดขึ้น ผ่านกลไกการเลื่อนหรือยับยั้งการตกไข่ ส่วนยายุติการตั้งครรภ์ทำงานหลังจากตรวจพบว่าตั้งครรภ์แล้ว เพื่อยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้ว ทั้งสองอย่างมีกลไกการทำงาน ส่วนประกอบ และจุดประสงค์ที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

ถ้าตั้งครรภ์แล้ว กินยาคุมฉุกเฉินจะทำให้แท้งไหม

ไม่ทำให้แท้ง ยาคุมฉุกเฉินไม่สามารถยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วได้ หากตั้งครรภ์อยู่แล้ว การกินยาคุมฉุกเฉินจะไม่มีผลอะไร ยาจะไม่ทำให้เกิดการแท้ง และไม่ได้ออกแบบมาเพื่อจุดประสงค์นั้น ถ้าต้องการยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้ว ต้องไปพบแพทย์เพื่อเข้ารับบริการที่ถูกกฎหมายเท่านั้น

กินยาคุมฉุกเฉินไปแล้วแต่ยังตั้งครรภ์ ลูกจะเป็นอะไรไหม

ไม่เป็นอะไร หลักฐานทางการแพทย์แสดงว่าการกินยาคุมฉุกเฉินโดยไม่รู้ว่าตั้งครรภ์แล้วไม่ทำอันตรายต่อทารกในครรภ์ ยาไม่ทำให้เกิดความพิการ ไม่ทำให้แท้ง และไม่มีผลเสียต่อการพัฒนาของทารก อย่างไรก็ตาม ควรไปพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ประเมินสถานการณ์และให้คำแนะนำที่เหมาะสม

รู้ได้อย่างไรว่าตอนนี้ยังใช้ยาคุมฉุกเฉินได้อยู่หรือเลยไปแล้ว

วิธีเดียวที่แน่นอนคือการตรวจตั้งครรภ์ การนับว่าผ่านมากี่วันหลังมีเพศสัมพันธ์ไม่ใช่วิธีที่แม่นยำ เพราะเส้นแบ่งที่แท้จริงคือสถานะว่าตั้งครรภ์แล้วหรือยัง ไม่ใช่เวลา สามารถซื้อชุดตรวจตั้งครรภ์จากร้านขายยาหรือไปตรวจที่สถานพยาบาล ถ้าตรวจแล้วไม่พบการตั้งครรภ์ ยาคุมฉุกเฉินยังใช้ได้ตามคำแนะนำของผู้ให้บริการสุขภาพ แต่ถ้าตรวจแล้วพบว่าตั้งครรภ์แล้ว ยาคุมฉุกเฉินจะไม่ได้ผล

ถ้าเลยจุดที่ยาคุมฉุกเฉินช่วยได้แล้ว ทางเลือกที่ถูกกฎหมายคืออะไร

ทางเลือกที่ถูกกฎหมายคือการยุติการตั้งครรภ์ผ่านแพทย์ในสถานพยาบาล ตามกฎหมายไทย การยุติการตั้งครรภ์ที่ไม่เกิน 12 สัปดาห์สามารถทำได้โดยไม่ต้องระบุเหตุผล สำหรับอายุครรภ์ 12 ถึง 20 สัปดาห์ สามารถยุติได้หลังรับการตรวจและคำปรึกษาทางเลือกจากผู้ประกอบวิชาชีพตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข การดำเนินการต้องผ่านแพทย์เท่านั้น ไม่สามารถซื้อยามาใช้เองได้ สามารถโทรปรึกษาสายด่วน 1663 หรือติดต่อเครือข่าย RSA ที่ rsathai.org เพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติม รายละเอียดเกี่ยวกับแต่ละช่วงอายุครรภ์สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ อายุครรภ์แต่ละช่วง

ต้องไปพบแพทย์ไหม หรือซื้อยาจากร้านขายยาได้เลย

ยาคุมฉุกเฉินซื้อได้จากร้านขายยาทั่วไป โดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ อย่างไรก็ตาม ควรปรึกษาผู้ให้บริการสุขภาพก่อนใช้ เพื่อให้แน่ใจว่าเหมาะสมกับสถานการณ์ ส่วนยายุติการตั้งครรภ์ไม่สามารถซื้อมาใช้เองได้ ต้องไปพบแพทย์ในสถานพยาบาลเท่านั้น เพราะต้องมีการตรวจประเมินอายุครรภ์ คัดกรองความเสี่ยง และติดตามอาการอย่างใกล้ชิด ไม่ควรพยายามหายามาใช้เองจากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ เพราะอาจเป็นอันตรายและผิดกฎหมาย ข้อมูลเกี่ยวกับความเสี่ยงของการซื้อยาออนไลน์สามารถอ่านได้ที่ ยาขับเลือดที่ซื้อออนไลน์ และ ไซโตเทคกับ Misoprostol

---

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564
• ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การตรวจและรับคำปรึกษาทางเลือก พ.ศ. 2565
• เครือข่าย RSA กรมอนามัย — rsathai.org
• สายด่วนกรมอนามัย 1663