ตามกฎหมายไทยที่แก้ไขในปี พ.ศ. 2564 อายุครรภ์ 12 สัปดาห์เป็นจุดเวลาสำคัญในการยุติการตั้งครรภ์ หากอายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์ สามารถทำแท้งได้โดยไม่ต้องระบุเหตุผล แต่ต้องดำเนินการโดยแพทย์ที่มีใบอนุญาตเท่านั้น หากอายุครรภ์ระหว่าง 12-20 สัปดาห์ ยังสามารถยุติได้แต่ต้องผ่านกระบวนการปรึกษาจากทีมสหวิชาชีพตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข บทความนี้รวบรวมข้อมูลที่จำเป็นสำหรับผู้ที่กำลังพิจารณาทางเลือกนี้
ทำแท้ง 12 สัปดาห์ สิ่งที่ควรรู้ คืออะไร
การทำแท้งเมื่ออายุครรภ์ 12 สัปดาห์หมายถึงการยุติการตั้งครรภ์ที่จุดเวลาซึ่งถือเป็นเส้นแบ่งสำคัญตามกฎหมายไทย ภายใต้พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564 ที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2564 กำหนดให้:
- อายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์: ทำแท้งได้โดยไม่มีเงื่อนไข ไม่ต้องระบุเหตุผล แต่ต้องทำโดยแพทย์ที่มีใบอนุญาตในสถานพยาบาลที่ถูกต้องเท่านั้น
- อายุครรภ์ 12-20 สัปดาห์: สามารถยุติได้หลังรับคำปรึกษาจากทีมแพทย์และสหวิชาชีพตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2565
- อายุครรภ์เกิน 20 สัปดาห์: ทำได้เฉพาะกรณีเสี่ยงต่อชีวิตหรือสุขภาพแม่ ทารกพิการรุนแรง หรือตั้งครรภ์จากการถูกล่วงละเมิด
ณ อายุครรภ์ 12 สัปดาห์ ทารกในครรภ์มีขนาดประมาณ 5-6 เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ 14 กรัม อวัยวะสำคัญเริ่มก่อตัวแล้วแต่ยังไม่สามารถมีชีวิตรอดนอกครรภ์ได้ การทำแท้งในช่วงนี้สามารถทำได้ทั้งวิธีใช้ยาและวิธีผ่าตัด โดยแพทย์จะประเมินความเหมาะสมตามประวัติสุขภาพและอายุครรภ์ที่แท้จริง
ขั้นตอนและสิ่งที่คาดหวัง
ก่อนทำแท้ง แพทย์จะตรวจประเมินอายุครรภ์ที่แน่นอนด้วยอัลตราซาวนด์ เพื่อยืนยันว่าอยู่ในกรอบกฎหมายที่อนุญาต จากนั้นจะให้คำปรึกษาเกี่ยวกับวิธีการที่เหมาะสม ความเสี่ยง และทางเลือกอื่น ๆ ที่มี
วิธีการทำแท้งที่อายุครรภ์ 12 สัปดาห์มี 2 แบบหลัก:
- การใช้ยา (Medical Abortion): ใช้ยา Mifepristone และ Misoprostol ร่วมกัน Mifepristone จะหยุดฮอร์โมนที่ช่วยรักษาการตั้งครรภ์ ตามด้วย Misoprostol ที่ทำให้มีการหดตัวของมลรดและขับสิ่งตกค้างออก วิธีนี้เหมาะสมที่สุดในช่วงอายุครรภ์ไม่เกิน 9-10 สัปดาห์ แต่บางกรณีอาจใช้ได้ถึง 12 สัปดาห์
- การผ่าตัด (Surgical Abortion): วิธี Manual Vacuum Aspiration (MVA) หรือ Dilation and Curettage (D&C) เป็นทางเลือกที่มีประสิทธิภาพสูงกว่า ใช้เวลาสั้นกว่า และสามารถควบคุมการเสียเลือดได้ดีกว่าเมื่ออายุครรภ์ใกล้ 12 สัปดาห์
ระหว่างการทำแท้ง หากเป็นแบบใช้ยา คุณจะอยู่ที่บ้านและเกิดอาการคล้ายประจำเดือนมามาก มีการเสียเลือดและตกลิ่มเป็นก้อน อาการจะรุนแรงที่สุดใน 4-6 ชั่วโมงแรกหลังใช้ยาตัวที่สอง หากเป็นแบบผ่าตัด จะทำในสถานพยาบาลภายใต้การดมยาสลบเบาหรือยาระงับปวด ใช้เวลาประมาณ 5-15 นาที
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณอยู่ที่ 3,000-15,000 บาท ขึ้นกับวิธีการ สถานพยาบาล และสิทธิการรักษาที่มี บางโรงพยาบาลรัฐให้บริการในราคาที่เข้าถึงได้มากกว่าภาคเอกชน สามารถติดต่อสายด่วน 1663 เพื่อสอบถามรายละเอียดและประสานงานสถานพยาบาลในเครือข่าย RSA
ผลข้างเคียงที่พบบ่อย vs สัญญาณที่ต้องพบแพทย์ทันที
หลังทำแท้ง ร่างกายต้องการเวลาในการฟื้นตัว ผลข้างเคียงที่พบบ่อยและถือว่าเป็นเรื่องปกติ ได้แก่:
- เลือดออกคล้ายประจำเดือน อาจมีลิ่มเลือดขนาดเล็ก เลือดออกสามารถเกิดได้ 1-3 สัปดาห์
- ปวดบิดเกร็งท้อง คล้ายปวดประจำเดือนรุนแรง โดยเฉพาะใน 24-48 ชั่วโมงแรก
- คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ปวดหัวเล็กน้อย
- เต้านมบวมและอ่อนไหว เนื่องจากระดับฮอร์โมนยังไม่ปรับตัว
- อารมณ์แปรปรวน เหนื่อยง่าย
สัญญาณที่ต้องพบแพทย์ทันที (โทร 1663 หรือไปโรงพยาบาล):
- เสียเลือดมากผิดปกติ — เปลี่ยนผ้าอนามัยชนิดซับเลือดมากเกิน 2 ชิ้นต่อชั่วโมง เป็นเวลามากกว่า 2 ชั่วโมงติดต่อกัน
- ปวดท้องรุนแรงที่ยาแก้ปวดทั่วไปไม่สามารถบรรเทาได้
- มีไข้สูงกว่า 38°C นานกว่า 24 ชั่วโมง หรือมีกลิ่นเหม็นผิดปกติจากช่องคลอด
- หน้ามืด เวียนศีรษะ หัวใจเต้นเร็ว แขนขาเย็น (อาจเป็นสัญญาณเสียเลือดมาก)
- อาเจียนมากจนไม่สามารถดื่มน้ำได้
ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงหลังทำแท้งในสถานพยาบาลที่ถูกต้องพบได้น้อยมาก (ต่ำกว่า 1%) แต่การติดตามอาการและพบแพทย์ตามนัดเป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้แน่ใจว่าการยุติเสร็จสมบูรณ์และไม่มีภาวะติดเชื้อ
การดูแลตัวเองหลังการยุติการตั้งครรภ์
หลังทำแท้งทั้งแบบใช้ยาและผ่าตัด ควรให้ร่างกายพักผ่อนอย่างเพียงพอ แนะนำให้หยุดงาน 1-3 วัน หรือจนกว่าอาการปวดและเสียเลือดจะลดลง การดูแลตัวเองที่เหมาะสม ได้แก่:
- พักผ่อน: นอนหลับให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงการออกแรงหนักหรือยกของหนักในสัปดาห์แรก
- ทานยาตามแพทย์สั่ง: อาจมียาแก้ปวด ยาปฏิชีวนะ หรือยาช่วยให้มดลูกหดตัว ทานให้ครบตามที่กำหนด
- สังเกตอาการเลือดออก: ใช้ผ้าอนามัยแทนแทมพอนในช่วง 1-2 สัปดาห์แรก เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ
- รักษาความสะอาด: ล้างทำความสะอาดอวัยวะเพศภายนอกด้วยน้ำสะอาดเท่านั้น ไม่ควรใช้สบู่หรือน้ำยาล้างภายในช่องคลอด
- หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์: อย่างน้อย 1-2 สัปดาห์ หรือจนกว่าเลือดจะหยุดสนิท เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ
- วางแผนคุมกำเนิด: ร่างกายสามารถตกไข่อีกครั้งได้เร็วถึง 2 สัปดาห์หลังทำแท้ง หากไม่ต้องการตั้งครรภ์ทันที ควรเริ่มวิธีคุมกำเนิดทันทีตามคำแนะนำแพทย์
ส่วนใหญ่ประจำเดือนจะกลับมาเป็นปกติภายใน 4-8 สัปดาห์ หากพบอาการผิดปกติหรือมีคำถามใด ๆ สามารถโทรปรึกษาสายด่วน 1663 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง
คำถามที่พบบ่อย
การทำแท้งที่อายุครรภ์ 12 สัปดาห์ถูกกฎหมายในประเทศไทยหรือไม่
ถูกกฎหมายอย่างสมบูรณ์ ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564 หากอายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์ สามารถทำแท้งได้โดยไม่ต้องระบุเหตุผล แต่ต้องดำเนินการโดยแพทย์ที่มีใบอนุญาตในสถานพยาบาลที่ถูกต้องเท่านั้น ห้ามซื้อยาทำแท้งทางออนไลน์หรือใช้บริการที่ผิดกฎหมาย
หากอายุครรภ์เกิน 12 สัปดาห์เล็กน้อยจะทำอย่างไร
ยังสามารถยุติการตั้งครรภ์ได้ตามกฎหมาย หากอายุครรภ์ระหว่าง 12-20 สัปดาห์ สามารถทำแท้งได้แต่ต้องผ่านกระบวนการรับคำปรึกษาจากแพทย์และทีมสหวิชาชีพตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2565 ทีมแพทย์จะให้คำปรึกษาเกี่ยวกับทางเลือก ความเสี่ยง และการดูแลที่เหมาะสม ยิ่งดำเนินการเร็วเท่าไหร่ ความเสี่ยงและความซับซ้อนก็จะน้อยลงเท่านั้น
วิธีการทำแท้งที่ปลอดภัยมีอะไรบ้างและแตกต่างกันอย่างไร
มี 2 วิธีหลัก คือ (1) การใช้ยา Mifepristone และ Misoprostol ซึ่งเหมาะกับอายุครรภ์ไม่เกิน 9-10 สัปดาห์ สามารถทำที่บ้านได้แต่ต้องได้รับยาจากแพทย์เท่านั้น และ (2) การผ่าตัดแบบ Manual Vacuum Aspiration หรือ D&C เหมาะกับอายุครรภ์ใกล้ 12 สัปดาห์ ทำในสถานพยาบาล ใช้เวลาสั้น ประสิทธิภาพสูงกว่า แพทย์จะประเมินและแนะนำวิธีที่เหมาะสมตามอายุครรภ์และประวัติสุขภาพของคุณ
ค่าใช้จ่ายในการทำแท้งเท่าไหร่และใช้สิทธิ์ประกันสุขภาพได้หรือไม่
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณอยู่ระหว่าง 3,000-15,000 บาท ขึ้นกับวิธีการ อายุครรภ์ และสถานพยาบาล โรงพยาบาลรัฐบางแห่งให้บริการในราคาที่เข้าถึงได้มากกว่า สามารถใช้สิทธิ์บัตรทองหรือประกันสังคมได้ในบางกรณี แนะนำให้ติดต่อสายด่วน 1663 เพื่อสอบถามรายละเอียดเกี่ยวกับสิทธิ์และประสานงานสถานพยาบาลในเครือข่าย RSA ที่ให้บริการตามกฎหมาย
ต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนเข้ารับบริการทำแท้ง
ควรเตรียมเอกสารประจำตัว บัตรประกันสุขภาพ (ถ้ามี) และผลตรวจครรภ์หรือ Ultrasound (ถ้ามี) นัดหมายล่วงหน้ากับสถานพยาบาลผ่านสายด่วน 1663 หรือโทรตรงไปที่โรงพยาบาล งดอาหารและน้ำ 6-8 ชั่วโมงก่อนหัตถการหากเป็นแบบผ่าตัด จัดเตรียมผู้ดูแลที่ไว้ใจมาด้วยเพื่อพากลับบ้าน และเตรียมผ้าอนามัยชนิดซับเลือดมาก ยาแก้ปวด และเสื้อผ้าสะดวกสบายสำหรับหลังหัตถการ
สถานพยาบาลที่ให้บริการทำแท้งปลอดภัยหาได้ที่ไหน
สามารถค้นหาได้จากเครือข่าย RSA (Reproductive Health Service Alliance) ของกรมอนามัย ที่เว็บไซต์ rsathai.org หรือโทรสายด่วน 1663 เพื่อขอรายชื่อสถานพยาบาลในพื้นที่ของคุณที่ให้บริการตามกฎหมาย โรงพยาบาลรัฐและเอกชนที่เข้าร่วมเครือข่ายมีบุคลากรที่ผ่านการอบรมและมีมาตรฐานความปลอดภัยสูง ห้ามใช้บริการคลินิกที่ไม่ได้รับอนุญาตหรือซื้อยาจากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ
หลังทำแท้งต้องดูแลตัวเองอย่างไรและนานเท่าไหร่
ควรพักผ่อนอย่างน้อย 1-3 วัน หลีกเลี่ยงการออกแรงหนักและการยกของหนักในสัปดาห์แรก ใช้ผ้าอนามัยแทนแทมพอน หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์จนกว่าเลือดจะหยุดสนิท (อย่างน้อย 1-2 สัปดาห์) ทานยาตามแพทย์สั่งครบถ้วน และพบแพทย์ตามนัดเพื่อตรวจติดตามภายใน 1-2 สัปดาห์หลังหัตถการ หากมีอาการผิดปกติเช่น เสียเลือดมาก ปวดท้องรุนแรง หรือมีไข้ ให้รีบพบแพทย์หรือโทร 1663 ทันที
ยาทำแท้ง Mifepristone และ Misoprostol ทำงานอย่างไร
Mifepristone เป็นยาที่หยุดการทำงานของฮอร์โมน Progesterone ซึ่งจำเป็นต่อการรักษาการตั้งครรภ์ เมื่อฮอร์โมนนี้ถูกหยุด เยื่อบุโพรงมดลูกจะเริ่มหลุดลอก จากนั้น 24-48 ชั่วโมงต่อมา จะใช้ยา Misoprostol ซึ่งทำให้มดลูกหดตัวและขับสิ่งตกค้างออกมา กระบวนการนี้คล้ายกับการแท้งธรรมชาติ โดยส่วนใหญ่จะเสร็จสมบูรณ์ภายใน 4-6 ชั่วโมงหลังใช้ Misoprostol ยาทั้งสองต้องได้รับจากแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อจากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ
หากอายุต่ำกว่า 18 ปีสามารถทำแท้งได้หรือไม่
ได้ ตามกฎหมายไทยไม่ได้กำหนดอายุขั้นต่ำในการเข้าถึงบริการทำแท้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากเป็นผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 15 ปี สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้ทุกอายุครรภ์โดยไม่ต้องขออนุญาตผู้ปกครอง อย่างไรก็ตาม การมีผู้ปกครองหรือผู้ดูแลที่ไว้ใจมาด้วยจะช่วยให้กระบวนการเป็นไปอย่างราบรื่นและได้รับการดูแลหลังหัตถการที่ดีขึ้น สามารถโทรปรึกษาสายด่วน 1663 เพื่อขอคำแนะนำเฉพาะกรณีได้
ใครสามารถโทรสายด่วน 1663 ได้บ้างและบริการอะไร
ทุกคนสามารถโทรได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่กำลังตั้งครรภ์และต้องการคำปรึกษา ผู้ที่ต้องการข้อมูลเกี่ยวกับการยุติการตั้งครรภ์ หรือต้องการความช่วยเหลือหาสถานพยาบาล สายด่วน 1663 ดำเนินการโดยกรมอนามัยกระทรวงสาธารณสุข ให้บริการปรึกษา ให้ข้อมูลที่ถูกต้องตามกฎหมาย และประสานงานส่งต่อไปยังสถานพยาบาลในเครือข่าย RSA ข้อมูลทั้งหมดเป็นความลับและไม่มีการตัดสิน
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การตรวจและรับคำปรึกษาทางเลือก พ.ศ. 2565
- เครือข่าย RSA กรมอนามัย — rsathai.org
- สายด่วนกรมอนามัย 1663
